Rys historyczny fitoterapii
Fitoterapia w prostej linii wywodzi się z ziołolecznictwa, którego korzenie sięgają starożytności. Lecznicze właściwości roślin wykorzystujemy od początku powstania naszej cywilizacji. Początkowo wiedza o ziołolecznictwie była zarezerwowana jedynie dla kapłanów. Ok. 5000 lat temu rozwijali ją Sumerowie. Przez lata zbierali informacje na temat leczniczych właściwości roślin. Dzięki starożytnym Egipcjanom wiedza ta została usystematyzowana i skatalogowana. Kapłani starożytnego Egiptu w zwojach papirusowych zawarli informacje o kilkuset roślinach leczniczych wraz z opisem zalecanych terapii.

Podobnym dorobkiem mogli pochwalić się mieszkańcy Babilonu i Asyrii. Istniejące przekazy mówią, że ziołolecznictwem interesował się żyjący w 1700 roku p.n.e. Hammurabi. Ważnym ośrodkiem rozwoju wiedzy medycznej związanej z ziołami były starożytne Indie. Wiele informacji na temat leczenia roślinami znajduje się w świętej księdze Hindusów, księdze Wedy. Dynamiczny rozwój ziołolecznictwa nastąpił w starożytnych Chinach. Pierwsze zapiski na ten temat pojawiły się już w 4000 r. p.n.e. Medycyna chińska połączona z filozofią i religią, opisując różne schorzenia i sposoby ich leczenia, objęła ok. 300 gatunków roślin. Nieoceniony wkład w rozwój ziołolecznictwa wnieśli starożytni Żydzi i Arabowie. Doprowadzili do mistrzostwa sztukę wytwarzania z roślin olejkodajnych niezwykle kosztownych wonności.

 


 
 

Stworzyli tym samym podwaliny pod współczesny przemysł kosmetyczny. Wzmianki o kilkudziesięciu ziołach można nawet znaleźć w księgach Starego i Nowego Testamentu. Niebywały rozwój wiedzy na temat ziołolecznictwa możemy odnotować również w starożytnej Grecji. Lecznicze właściwości ziół opisywane były m.in. w mitach greckich. W wielu opracowaniach Grecy opisali ponad 1000 gatunków roślin leczniczych. Za ich sprawą ziołolecznictwo rozwinęło się w starożytnym Rzymie. Rzymska myśl medyczna była kontynuacją dorobku starożytnych Greków.

Dzięki Arabom w średniowieczu doszło do połączenia zdobyczy nauk medycznych z Chin i Indii z wiedzą pozostawioną przez Greków i Rzymian. Dało to gwałtowny impuls do rozwoju szeroko pojętej farmacji. Arabowie opracowali wiele nowych form leków, takich jak pigułka. W tym czasie rdzenna ludność Europy dużo chętniej sięgała do czarów i zabobonów. Europejska myśl farmaceutyczna rozwijała się przede wszystkim w klasztorach. Znaczny wkład w tę dziedzinę wnieśli benedyktyni. Ich wiedza w dużej mierze opierała się na informacjach zawartych w starożytnych księgach zagrabionych podczas wypraw krzyżowych. W renesansie monopol zakonników na ziołolecznictwo złamali pierwsi aptekarze, olejkarze oraz lekarze - botanicy. W XIII w. w Europie pojawiły się pierwsze apteki, nazywane „składami pieprzu” czy też „sklepami korzennymi”. Intensywny rozwój ziołolecznictwa umożliwiło wynalezienie druku. Wtedy to pojawiły się pierwsze wydawane na szeroką skalę zielniki. Należy pamiętać, że w tym czasie rozpoczęła się epoka wielkich wypraw żeglarskich i odkryć geograficznych. Dalekomorskie wyprawy w znacznym stopniu ułatwiły transport wielu leków roślinnych. Największy postęp w dziedzinie nauk przyrodniczych dokonał się w XIX wieku. Postęp techniczny umożliwił rozpoczęcie prac nad wyodrębnianiem z ziół  substancji czynnych. Termin „fitoterapia” pochodzi od słów „phyton” - roślina i „therapeuo” - leczę. Powstał pod koniec XIX w.

Obecnie fitoterapia znów cieszy się dużym zainteresowaniem. Wiąże się to z niezwykle dynamicznym rozwojem badań nad poszczególnymi roślinami leczniczymi. Coraz więcej roślin posiada szczegółowe opracowania na temat swojego działania, jak również monografie dotyczące działania poszczególnych substancji aktywnych wchodzących w skład rośliny. Zajmują się tym międzynarodowe zespoły naukowców, które regularnie wydają swoje opinie na temat skuteczności roślinnych surowców leczniczych.


W krajach takich jak: Niemcy, Austria, Szwajcaria czy Francja fitoterapia od dawna nie jest już traktowana jako niekonwencjonalna i alternatywna metoda leczenia. Klasyfikowana jest w grupie naukowo udokumentowanej farmakoterapii. Wszystkie produkty fitoterapeutyczne spełniają bowiem normy obowiązujące leki syntetyczne. Podlegają też takim samym, niezwykle surowym procedurom rejestracji.

 



Uznanie, jakim fitoterapia cieszy się w Unii Europejskiej, wynika m.in. z jej polityki dążącej do wsparcia rozwoju lecznictwa roślinnego. Zgodnie z Dyrektywą Rady EEC (European Economic Community) nr 65/65 przetwory roślinne traktowane są jako środki lecznicze. Pojęcie leku roślinnego w oparciu o postanowienia WHO zostało opracowane i przyjęte na forum międzynarodowym. Jednocześnie Unia Europejska ujednoliciła wszelkie odmienne regulacje prawne dotyczące leków roślinnych. Nowe rozwiązania zostały zaakceptowane również przez kraje, które nie są członkami Unii Europejskiej. Podjęto duży wysiłek w kierunku standaryzacji i ustalenia norm jakości dla leków roślinnych. Będący częścią unijnej machiny biurokratycznej Komitet ds. Roślinnych Produktów Leczniczych jest odpowiedzialny za opracowywanie monografii i list leków roślinnych. Obecnie zainteresowanie fitoterapią na świecie stale rośnie. Coraz więcej osób przekonuje się do korzyści, jakie niesie za sobą terapia lekiem roślinnym. Jednocześnie spada poziom zaufania do terapii opierających się na lekach syntetycznych. Szacuje się, że w krajach Europy Zachodniej i w Stanach Zjednoczonych ponad połowa pacjentów w leczeniu oraz profilaktyce wykorzystuje właśnie fitoterapię.

W niektórych krajach system opieki zdrowotnej obejmuje również możliwość uzyskania w gabinetach lekarskich kompleksowej informacji z dziedziny fitoterapii. Należą do nich: Francja, Niemcy, Chiny, Szwajcaria oraz Tajwan. W krajach takich jak:  Holandia, Singapur czy Hiszpania profesjonalną poradę z zakresu fitoterapii otrzymamy natomiast od farmaceutów.
 


Kształcenie z zakresu fitoterapii w większości krajów europejskich odbywa się w ramach zajęć na wydziałach farmacji uniwersytetów medycznych. Obejmuje również materiał poświęcony botanice i fitochemii. Powszechnym nurtem w rozwoju badań nad roślinami leczniczymi jest stosowanie terapii opartej na standaryzowanych lekach roślinnych, szczególnie tych, które mają określony kierunek działania farmakologicznego.